[ نمونه‌هايى از اظهارنظرها درباره عثمان ] 1 - سخن امير المؤمنين على بن ابى طالب عليه السّلام دربارهء عثمان 1 - 1 - يكى از سخنان آن حضرت دربارهء قتل عثمان كه مىفرمايد : اگر دستور قتل او را داده بودم ، قطعا قاتل او بودم ، يا اگر از كشتن او منع مىنمودم ، ياورش بودم . با توجه به اين معنا كه هركس يارىاش كرده نمىتواند بگويد من از كسى كه او را يارى نكرده برترم ، و نيز كسى كه او را يارى نكرد و واگذاشت ، نمىتواند بگويد آن‌كه يارىاش كرد ، بهتر و برتر از من است . من دربارهء كار و سرنوشت عثمان سخن جامع و كاملى مىگويم : او تبعيض قائل شد ( و بعضى را بر ديگران در سپردن مقامات حكومتى و اخذ درآمد و سهميهء عمومى ترجيح داد ) و به طرز بدى هم تبعيض قائل شد و مزيت نهاد ( يعنى كسانى را ترجيح مىداد و مقدم مىداشت كه نه‌تنها به لحاظ اعتقادى و اخلاقى برترى نداشتند ، بلكه به عكس منحطترين افراد به شمار مىآمدند ) و شما اظهار ناراحتى كرديد و اين اظهار ناراحتى و بىتابى را به طرز صحيح انجام نداديد ، و خدا در مورد كسى كه تبعيض قائل شود و كسى كه بىتابى نمايد ، قانون و فرمانى دارد كه به تحقق مىرساند . « 1 » ابن ابى الحديد مىگويد : مقصود امام اين است كه كسانى كه عثمان را يارى ندادند و خوار گذاشتند بهتر از كسانى هستند كه او را يارى دادند ، زيرا بيشتر كسانى كه از او حمايت نمودند ، از قبيل مروان بن حكم و امثالش ، فاسق و زشتكار بودند و مهاجران و انصار كسانى بودند كه او را واگذاشتند و يارى ندادند . « 2 » 2 - 1 - سخنى است به عبد اللّه بن عباس ، آنگاه كه پيام و دستور عثمان را داير بر تبعيدش به مزرعه‌اش در ينبع آورده است . مىفرمايد : اى ابن عباس ! عثمان مىخواهد مرا به صورت شتر آبكش درآورد تا پيوسته بروم و بيايم . يك بار پيغام مىدهد كه برو ، بعد به من پيغام مىفرستد كه بيا ، حالا دوباره پيغام داده كه برو بيرون . به خدا قسم ، آنقدر از او دفاع كردم و آسيب ديگران را از او دور داشتم كه ترسيدم گناهكار شوم . « 3 »

--> ( 1 ) . نهج البلاغة : 1 / 76 . ( 2 ) . شرح ابن ابى الحديد : 1 / 158 . ( 3 ) . نهج البلاغة : 1 / 468 .